Yeni təmayül tədris modeli: hüquqi və pedaqoji ziddiyyətlər modeli
Azərbaycan məktəblərində geniş təmayülləşmənin təməli 2015-ci ildə - Mikayıl Cabbarov nazir olan vaxt qoyulub. Əhatə dairəsi kifayət qədər geniş olduğu üçün hamıya daha əlçatan idi. Cabbarov təhsil naziri postundan getdikdən sonra onun uğurlu təşəbbüsləri də məqsədyönlü şəkildə gözdən salındı. Çünki anlamı olmayan layihələrə milyonlarla manat dövlət vəsaitini sağa-sola xərcləmək məktəbdən xəbəri olmayan təhsil idarəçilərinin əsas iş prinsipidir.
Son 2 ildə 10 ildən çoxdur təmayülləşən məktəblər başqa adlar altında yenidən təmayülləşdirilir. Gülüncdür, elə deyilmi? Amma ən tragikomik tərəfi odur ki, 2025-2026-cı dərs ilində adını Tam orta məktəb layihəsi, bu ildən isə Yeni təmayül tədris modeli qoyublar. Yəni bir ildə öz qoyduqları adı belə dəyişməyə məcbur qaldılar.
Suallar yaranır yeni təmayül tədris modeli ideyası elmi-pedaqoji baxımdan əsalandırılıbmı? Əlbəttə yox! Niyəsi aşağıdakı suallardadır:
1)2015-ci ildə dövlət tərəfindən verilmiş qərarla yaradılmış təmayül siniflər niyə özünü doğrultmadı?
2)Hər rayon və şəhərdə bir neçə məktəbdən aşağı sinifləri qovmaq və ancaq 10-11-ci sinifləri saxlamaqla "kəşf" etdiyiniz Tam orta məktəb layihəsi ilk ilində niyə fiaskoya uğradı?
3)Yaşadığı ərazidəki məktəbdən aşağı sinif (l-IX) şagirdlərinin iradələrinə zidd olaraq kınarlaşdırılması Konstitusiyaya, uşaqların təhsil hüquna və son illərin dislokasiya (ərazi prinsipi) əsasında məktəb seçmək qaydasına zidd deyilmi?
4)Bir qrup şagirdə seçilmiş müəllimlərin dərs keçməsinə xidmət edən Yeni təmayül tədris modeli uşaqlar arasında diskriminasiyaya şərait yaradılması deyilmi?
5)Uşaqların tədris nəticələrinə görə fərqli məktəblərə toplanması pedaqoji yanaşmalar baxımından uyğundurmu?
6)Yeni təmayül tədris modelinin məqsədərində elan etdiyiniz "ali məktəbə hazırlıq" prinsipi dövlətin təhsil siyasəti ilə ziddiyyət təşkil etmirmi?
7)Yeni təmayül tədris modeli üzrə günüuzadılmış (saat 16:00-a qədər) rejimdə dərs keçən uşaqların yemək təminatı nəzərdə tutulurmu? Bunun üçün məktəblərdə şərait varmı?
8)Şagirdlərin bilik və yaş səviyyələrinə görə bölünməsi uşaqların sosiallaşması və psixoloji yetkinliyi baxımından nə dərəcədə doğrudur?
9)Sertifikatlaşdırma imtahanı və MİQ üzrə yüksək nəticə göstərən müəllimlərin bir neçə məktəbə toplanması digər çoxsaylı məktəblərin səviyyəsinin daha da zəifləməsinə gətirmir?
10)Digər məktəbdə çalışan yüksək təcrübəli müəllimin illərlə dərs dediyi şagirdlərindən ayırmaqla həmin uşaqlara vurduğunuz mənəvi-psixoloji zərbəni nəzərə almısınızmı?
11)Doqquz il eyni sinifdə oxuyan şagirdləri ayrıseçkiliklə bölmək, onları öz dostlarından, sevimli müəllimlərindən ayırmaq elmi-pedaqoji savadsızlıq deyilmi?
12)Ali məktəbə bir neçə məktəbdə uşaq hazırlamaq Elm və Təhsil Nazirliyinin statusuna və dövlət tərəfindən qarşısında qoyulmuş vəzifələrə aiddirmi?
13)Ali məktəblər üçün şagird hazırlıq mərkəzi funksiyalı məktəb yaratmaqla Elm və Təhsil Nazirliyinin Dövlət İmtahan Mərkəzinə məğlub olduğunu təsdiq etmirmi?
14)Yeni təmayül tədris modelinin ölkə üzrə neçə məktəbdə tətbiq olunması nəzərdə tutulur?
15)Yeni təmayül tədris modelinin növbəti ildən tətbiq olunması nəticəsində əlavə nə qədər dövlət vəsaiti sərf olunacaq?
16)Yeni təmayül tədris modelinin tətbiqi ilə həmin məktəblərdən çıxarılan şagirdlərin yerləşdiyi digər məktəblərdə yaranan sıxlıq nəzərə alınmayıb?
17)Yeni təmayül tədris modelinin tətbiq olunması ilə məktəbləri birinci və ikinci sort (növ) olaraq bölmək pedaqoji prinsiplər baxımından zərərli deyilmi?
18)Əminsiniz ki, Yeni təmayül tədris modelinin tətbiq olunduğu məktəblərin şagirdləri əlavə repetitor yanına hazırlığa getməyəcək? Təcrübə göstərir ki, xüsusi imtahanla ən bilikli şagirdlərin seçilib yerləşdirildiyi bütün lisey və gimnaziyalarda belə uşaqlar əlavə ödəniş hesabına öz müəllimləri tərəfindən hazırlığa cəlb edilib.
19)Məqsəd təmayül üzrə daha gücləndirlmiş təhsil vermədən ibarətdirsə, nə üçün 10 ildən çoxdur 4 istiqamət üzrə tətbiq olunan təmayül siniflərdə tədrisin keyfiyyətinin artırılmasına cəhd etmədiniz? Bu hərəkət xələfinizə qarşı çıxmaq deyilmi?
20)Yeni təmayül tədris modelinin böyük ehtimal olunan uğursuzluğunu risk kimi qiymətləndirirsinizmi? Gözlənildiyi kimi layihə uğursuz olarsa, minlərlə şagirdin taleyi ilə oynayan kimsə cavabdeh olacaqmı? Yoxsa bu da sistem xətası, ənənəvi yanlışlıq kimi yola veriləcək?
Suallar çox, cavab verə biləcək məsuliyyət sahibi isə görünmür. Necə ki Yeni təmayül tədris modelinin sabahı görünmür.
