Artıq saniyə tətbiqi ləğv edilir: Zamanın ölçülməsi dəyişə bilər
Dünyanın fırlanma sürəti ilə saatları uzlaşdırmaq üçün 1972-ci ildən tətbiq edilən “artıq saniyə” sisteminin ləğvi planlaşdırılır. Bu addım zaman ölçülməsinin Yerin fırlanması ilə əlaqəsini dəyişə bilər.
Tehsilmedia.org xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, Beynəlxalq Ölçülər və Çəkilər Bürosunun üzvü olan 69 ölkə artıq saniyə tətbiqinin ləğvi ilə bağlı təklifi səsverməyə çıxaracaq. Qərar qəbul edilərsə, 2027-ci ilin mayında qüvvəyə minə bilər.
Artıq saniyə Yerin fırlanmasına əsaslanan astronomik zamanla atom saatları vasitəsilə müəyyən edilən Koordinasiyalı Ümumdünya Vaxtı (UTC) arasındakı fərqi tənzimləmək üçün istifadə olunur. 1972-ci ildən bəri saatlara 27 dəfə əlavə saniyə daxil edilib.
Lakin Yerin fırlanma sürəti sabit deyil. Ayın cazibə qüvvəsi, planetin nüvəsindəki dəyişikliklər və iqlim dəyişikliyi bu sürətə təsir göstərir. Artıq saniyələrin qeyri-müntəzəm intervallarla əlavə edilməsi isə rəqəmsal sistemlərdə problemlər yaradır.
Belə ki, 2012-ci ildə əlavə edilən saniyə bəzi sosial şəbəkələrin və təyyarə rezervasiya sistemlərinin fəaliyyətində nasazlıqlara səbəb olub. 2016-cı ildə isə bulud xidmətlərində qısamüddətli fasilələr qeydə alınıb.
Üzv ölkələr 2022-ci ildə artıq saniyənin 2035-ci ilədək mərhələli şəkildə ləğv edilməsini nəzərdə tutan qərarı qəbul ediblər. Təklifin əsas məqsədi zaman ölçülməsini texnoloji sistemlər üçün daha sabit və proqnozlaşdırıla bilən etməkdir.
Müzakirələri sürətləndirən digər amil isə gələcəkdə mənfi artıq saniyə tətbiqinə ehtimalın yaranmasıdır. Yerin fırlanma sürətindəki dəyişikliklər səbəbindən bir saniyə əlavə etmək əvəzinə, atom vaxtından bir saniyənin çıxarılması tələb oluna bilər. Bu hal indiyədək sınaqdan keçirilməyib və rəqəmsal sistemlərdə ciddi problemlər yarada bilər.
Təklif qəbul olunarsa, atom zamanı ilə astronomik zaman arasındakı fərqin artmasına icazə veriləcək. Bu fərqin bir saata çatmasının isə 3 min ildən çox vaxt aparacağı ehtimal edilir. Gələcək nəsillər həmin dövrdə “artıq saat” tətbiqinə ehtiyac olub-olmadığını müəyyənləşdirə bilərlər.
