Peşə təhsilinin görünməyən üzü: Pul xərclənir, bəs nəticə haradadır?
Peşə təhsili haqqında danışanda qarşıya həmişə böyük hədəflər qoyulur: əmək bazarına uyğun kadr hazırlığı, müasir peşələr, güclü maddi-texniki baza, praktiki bacarıqlar və işə hazır məzunlar.
Bəs bütün bu vədlərin qarşılığında real vəziyyət necədir?
Peşə təhsilinin ən böyük problemi, bəlkə də, məhz burada başlayır: kağız üzərində hər şey var, amma praktiki nəticə nə qədərdir? Peşə məktəbində aşpaz hazırlanırsa, tələbə, həqiqətən, mətbəxdə işləyərək öyrənirmi? Avtomobil ustası yetişdirilirsə, onun real avtomobil üzərində işləməsi üçün şərait yaradılıbmı? Elektrik, qaynaq, mexanika və digər ixtisaslarda tələbə müasir avadanlıqla praktiki məşğələ keçir, yoxsa yenə də əsas yük nəzəri dərslərin üzərində qalır?
Çünki peşə təhsilinin mahiyyəti yalnız dərs keçmək deyil. Peşə təhsili tələbənin əlinə peşə verməkdir. Əgər tələbəyə lazım olan avadanlıq, material və praktiki imkan yaradılmırsa, onda verilən diplom həmin gəncin əmək bazarında real bacarığını nə dərəcədə təmin edə bilər?
Burada isə daha ciddi suallar meydana çıxır.
Peşə təhsilinin inkişafı üçün dövlət büdcəsindən nə qədər vəsait ayrılıb?
Bu vəsait hansı layihələrə yönəldilib?
Avadanlıqların alınması üzrə satınalmaları kimlər həyata keçirib?
Tenderləri hansı şirkətlər qazanıb?
Alınan avadanlıqlar bu gün peşə məktəblərində faktiki istifadə olunurmu?
İstehsalat və praktiki təlim üçün nəzərdə tutulan materiallar tələbələrə tam həcmdə çatdırılırmı?
Və ən mühüm sual:
Bu xərclərin sonunda əmək bazarına nə qədər hazırlıqlı mütəxəssis çıxır?
Çünki milyonlarla vəsait xərcləmək öz-özlüyündə uğur göstəricisi deyil. Yeni bina tikmək nəticə deyil. Avadanlıq almaq nəticə deyil. Təlim keçirmək də nəticə deyil. Nəticə həmin avadanlığın arxasında dayanaraq peşə öyrənən tələbədir. Nəticə məzunun iş tapa bilməsidir. Nəticə işəgötürənin “bu məzun peşəsini bilir” deməsidir.
Əgər bütün bunlar ölçülmürsə, onda ortaya haqlı bir sual çıxır:
Bəs görülən işlərin səmərəliliyini kim və necə qiymətləndirir?
Peşə Təhsili üzrə Dövlət Agentliyi cəmiyyətə yalnız görülən işlərin siyahısını deyil, onların nəticələrini də təqdim etməlidir.
Hansı layihəyə nə qədər pul ayrılıb? Nə alınıb? Kim alıb? Nə qədər müddətə həyata keçirilib? Nə vəd edilib? Və bu gün həmin layihənin nəticəsi nədir?
Bu suallar cavablandırılmadan “peşə təhsilində inkişaf gedir” demək kifayət deyil. Çünki dövlət vəsaiti xərclənirsə, onun qarşılığında ölçülə bilən nəticə də olmalıdır. Peşə təhsilində artıq təqdimatların, tədbirlərin və layihələrin sayını deyil, tələbənin əlinə keçən real peşəni ölçmək zamanıdır. Pul xərclənir. Layihələr həyata keçirilir. Avadanlıqlar alınır.
Bəs bütün bunların sonunda:
Nəticə haradadır?
